Periodo ipotetico

Als in een zin een voorwaardelijke bijzin staat met een veronderstelling, vaak ingeleid door het voegwoord "se" (als, indien), spreken we van een "periodo ipotetico".

In de "protasi" (bijzin) staat de "ipotesi" (veronderstelling).

In de "apodosi" (hoofdzin) de "conseguenza" (gevolg).

Voorbeelden:
1	Se studierete bene questa materia, riuscirete a superare gli esami.
2	Se avrò abbastanza soldi, andrò in Sicilia il mese prossimo.
3	Nel caso che nevica nelle Alpi, dovremo comprarci le catene da neve.
4	Se Maria continua a fare così, perderà tutti gli amici.
5	Mi preoccupo sempre, se Anna e Marco non arrivano in tempo.

De voorwaarde is een deel van de "realtà": de gevolgen worden gevoeld als een zekerheid in de toekomst. In de hoofdzin en de bijzin wordt dan de indicativo gebruikt: de voorwaardelijke bijzin staat in de indicativo presente of de futuro, de hoofdzin in de indicativo presente, de futuro of de imperativo.

Voorbeelden:
6	Se tu avessi dei problemi, basterebbe che mi telefonassi.
7	Se questi ragazzi giocassero insieme in una squadra, vincerebbero sicuramente la coppa.
8	Mangerei questa carne, se non fosse così dura.
9	Se avesse preso il treno delle 7.20, sarebbe già in ufficio.
10	Se ora mi chiedessero di passare le vacanze da loro, lo farei subito.

B.	De vervulling van de voorwaarde is een "possibilità": de voorwaarde wordt gezien als een mogelijkheid in de toekomst. In de voorwaardelijke bijzin wordt de congiuntivo imperfetto gebruikt, in de hoofdzin de condizionale semplice.
In de spreektaal wordt in plaats van bovenstaande tijden ook vaak de "imperfetto" gebruikt:
	Se aveva preso il treno delle 7.20, era già in ufficio.

Voorbeelden:
11	Se avessi avuto più tempo, avrei già letto questo nuovo libro di Mimi Zorzi.
12	Se non avessero perso il treno, sarebbero arrivati un'ora prima.
13	Vorremmo seguire questo film, se tu fossi così gentile da non chiacchierare.
14	Avrei chiuso la finestra se non fosse acceso il riscaldamento.
15	Vivrei in campagna, se avessi l'opportunità.
16	Non avrei detto niente, se tu non mi avessi costretto a dire la verità.
17	Se mi avessero chiesto di passare le vacanze da loro, lo avrei fatto.
18	Se Giordano ci avesse dato il suo indirizzo, ora gli manderemmo una cartolina.

C.	De vervulling van de voorwaarde is een "impossibilità" of "irrealtà": aan de voorwaarde kan niet (meer) worden voldaan. In de voorwaardelijke bijzin wordt de congiuntivo trapassato gebruikt, de hoofdzin staat in de condizionale composto of in de condizionale semplice.